چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

سرشناسه

:

مجیدی، شادی‏‫، ۱۳۶۶‏-

‏عنوان و نام پديدآور

:

آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی/ شادی مجیدی.

‏مشخصات نشر

:

تهران: گنجور‏‫، ۱۴۰۰.

‏مشخصات ظاهری

:

178 ص.: مصور(رنگی)، نمودار‏‫؛ ‏‫‎۲۱/۵× ۱۴/۵ س‌م.

‏شابک

:

‏‫۳۸۰۰۰۰۰ ریال‏‫: ‏‫978-622-7621-20-4

‏وضعیت فهرست نویسی

:

فیپا

‏موضوع

:

روشنایی و نورپردازی شهری — ایران — نمونه‌پژوهی  Municipal lighting — Iran — Case studies

‏موضوع

:

ایرانیان — آداب و رسوم و زندگی اجتماعی  Municipal lighting

‏موضوع

:

شعایر و مراسم مذهبی — ایران — تاریخ — قرن ۱۴  Rites and ceremonie — Iran — History — 20th century

‏موضوع

:

روشنایی و نورپردازی شهری  Iranians — Social life and customs

‏رده بندی کنگره

:

‏‫4188TK

‏رده بندی دیویی

:

‏‫95/628

‏شماره کتابشناسی ملی

:

۷۵۵۴۴۲۶

  

 

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و بمذهبی

برای خرید نسخه الکترونیک کتاب اینجا کلیک کنید

 

فهرست مطالب

عنوان    /   صفحه

فصل یک | مقدمه.. 11

مقدمه. 13

آلودگی‌های شهری… 19

آلودگی فیزیکی(وجود مواد زاید در محیط) 19

آلودگی دیداری(اغتشاش بصری) 21

آلودگی نمادی( اطلاعات و علائم محیطی). 23

آلودگی نور(تاریکی). 25

آلودگی رنگ….. 27

آلودگی صوتی(وجود اصوات مزاحم و گوشخراش) 28

رویکرد طراحی تعاملی (interactive design). 29

مهندسی کانسی.. 30

فصل دوم | مبانی و مفاهیم آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی… 33

مراسم آیینی.. 35

معنای آیین و مراسم آیینی.. 35

ویژگی‌های مراسم آیینی.. 37

مراسم آیینی و کارکردهای آن.. 38

دیگر کارکردهای مراسم آیینی.. 39

تنوع مراسم آیینی در ایران.. 41

اعیاد اسلامی.. 43

مراسم آیینی عزاداری… 44

ویژگی مراسم آیینی ایران.. 44

مناسبت‌های اسلامی- انقلابی.. 45

اهداف مناسبت‌ها 48

اجزای مناسبت‌ها 48

کارکردهای مناسبت‌ها 50

تهییجی… 50

تبشیری… 51

تنویری… 51

تنذیری… 52

برخی اهداف سازمان‌های رسمی در موضوع مناسبت‌ها 53

عوامل پایداری مناسبت‌ها 54

آذین‌بندی… 58

فضای شهری و آیین‌های مناسبتی.. 64

منظر شهری موقّت و مناسبتی.. 68

چگونگی تأثیر آیین‌های مذهبی بر منظر شهری… 73

فصل سوم  |  از چراغانی تا نورپردازی دگرگونی در زیبایی‌شناسی آذین‌بندی   77

نورپردازی… 80

نورپردازی شهری… 81

نورپردازي شهري و  افزايش زمان حضورپذيري افراد. 83

نورپردازي شهري، عاملي در ارتقاي امنيت فضاي شهري در شب… 84

بررسي اهميت و نقش نورپردازي در ارتقاي كيفيت زندگي فضاهاي شهري… 85

مكانيسم تاثير روشنايي بر عملكرد انسان‌ها در جامعه. 87

سرزندگي و فعاليتهاي شبانه. 88

ابعاد سرزندگي در شهر و فضاهاي شهري… 89

زمانهاي مرده شهري و عوامل تاثير‌گذار در ايجاد يا حذف آن.. 90

مبانی نظری رنگ و نقش رنگ در منظر شهری… 92

مفاهیم پایه رنگ- تئوری رنگ…. 92

تبیین تئوری رنگ در شهر. 94

کاربرد رنگ در شهر. 95

اصول نورپردازی میدان‌های شهری… 96

زمینه‌گرایی.. 100

طرح تجهیزات نورپردازی… 105

آرامش بصری… 110

نورپردازی تعاملی.. 115

رویکرد تعاملی به هنر و هنرهای شهری به ویژه نورپردازی… 115

Light Scraper. تجربه‌ای از نورپردازی تعاملی در مقیاس شهر. 119

فصل چهارم | مطالعه موردی : آذین بندی میدان‌های شهر تهران در مناسبت‌های ملی و مذهبی    127

موقعیت پروژه 129

میدان.. 130

اقلیم پروژه 130

استفاده‌گر پروژه 132

واژگان کانسی.. 133

نتایج.. 135

نمونه‌های داخلی.. 138

تاریخچه روشنایی شهری در تهران.. 138

روشنایی در شهر. 139

یافته‌های رفتاری… 140

بررسی نمونه‌های برتر خارجی.. 143

کریسمس….. 143

روز شکرگزاری در آمریکا 145

سال نوی چینی.. 147

روز والنتاین.. 149

دیوالی در هند. 150

هالووین.. 152

مکزیک…. 153

جشن نور لیون.. 154

فصل پنجم | سخن پایانی… 159

فهرست منابع.. 163

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

پیشگفتار

برخی از پدیده‌های عمومی یا اختصاصی برجسته در طول حیات انسان که یادآور یک رخداد ویژه و حائز اهمیت هستند ظرفیت تبدیل شدن به مناسبت را دارند.

از جمله مناسبتهای ملی و مذهبی ایران بر اساس تقویم رسمی کشور می‌‌توان به عید نوروز، هجوم ماموران ستم شاهی پهلوی به مدرسه فیضیه قم، شهادت حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، روز فناوری هسته‌ای، روز ارتش جمهوری اسلامی و نیروی زمینی، مبعث حضرت رسول اکرم(ص)، روز جهانی قدس و غیره اشاره کرد.

در حقیقت از طرفی مناسبت‌های متعددی از منظر ملی و مذهبی مطرح است که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارد از این رو نمی‌توان یک ساختار ثابت آذین‌بندی را به عنوان المان شهری ثابت بر روی همه رخدادها چه ملی و چه مذهبی تامین داد از طرفی با توجه به اهمیت مناسبت‌های مختلف در سطح کلان کشور ضمن توجه به هماهنگی طراحی و آذین‌بندی ملی بایست به اهمیت موضوع دقت ویژه‌ای داشت از این رو معیارهایی برای آذین‌بندی مناسب باید تعیین و مورد ارزیابی قرار گیرد. در این کتاب سعی شده است، مناسبت‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرند و ضمن استخراج خصوصیت‌های مشترک و نامشترک، الگوریتمی را برای آذین‌بندی با تاکید بر مدولار بودن ارائه کرد.

شادی مجیدی

زمستان 1399

 

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

 

مقدمه

اولین تجربه تاریخی از زیبایی، تصاویری است که از عصر نخستین بر دیواره غارها نقش بسته است، به عبارتی هنر و زیبایی به شیوه آیینی آن در هزاران سال پیش رخ نمود تا مجال سکونی برای خاطر انسان‌ها باشد. این مهم بعدها اشکال تکاملی خود را طی نمود و در جای جای زندگی تجلی کرد. البسه، به نقوش تزئینی آراسته شد. معماری جلال خود را از تفکر خلاق و هنر یافت و در شهرسازی، زیبا بودن اماکن عمومی، شرط اساسی قلمداد شد. هر دوره‌ای از تاریخ کوشید هویت خود را بدین دستاویز ثبت و ضبط نماید و عظمت خویش را از این سبب به نمایش بگذارد.

برخی عوامل و اشکال مبلمان شهری ارگانیک از یک سو و عواملی که برای زیباسازی شهر به صورت آگاهانه و هدفمند طراحی می‌شوند از سوی دیگر مجموعه‌ای از مناظر شهری را ارائه می‌کنند که مکان‌یابی، مقیاس ساخت و ایجاد ارتباط بین عناصر شهری و شهروندان می‌توانند موثر باشد. از جمله عناصر تاثیر‌گذار بر فضای شهری هنرهای شهری و به خصوص نمادها، مونومان‌ها، مجسمه‌های شهری و نورها هستند. از نکات حاِئز اهمیت در طراحی نمادها، مونومان‌ها، مجسمه‌های شهری و نورهای می‌توان به درک متفاوت مردم، مکان قرارگیری، همخوانی عناصر با پیرامون، ابعاد و مقیاس آنها اشاره کرد. اگر تصور کنیم که عوامل ایجاد‌کننده طراحی، اجزائی دارند و اجزای آنها را به ابیات یک شعر تشبیه کنیم و کل موضوع طراحی شهری را نمودی از یک قطعه شعر بدانیم، چنانچه ابیات این قطعه شعر به لحاظ محتوا و آهنگ با هم متناسب باشند خواننده افکار و توانمندی شاعر را خواهد ستود اما در صورت آشفتگی در شعر می‌توان حدس زد که شاعر آشنایی با کل موضوع نداشته است که این نتیجه‌گیری در رابطه با موضوع طراحی شهری نیز قابل تعمیم است. یعنی هر چه اجزای طراحی شده در یک شهر به لحاظ شکل و محتوا با همدیگر هماهنگ و متناسب باشند بیننده در پایان نه تنها از کل سیمای یک شهر لذت خواهد برد بلکه به هماهنگی دستگاه‌های زیربط و آگاهی آنها در امر طراحی شهری پی خواهد برد.

انسان به واسطه زبان گرافیک می‌تواند با محیط اطراف خود سخن بگوید و با دیگران ارتباط برقرار کند. هنر گرافیک هنری گسترده است که دقیقا نمی‌توان حدود آن را مشخص کرد گرافیک کاربردی در شهرها را اصطلاحا گرافیک شهری می‌نامند. گرافیک شهری به آسانی هنرهای دیگر را به کمک می‌گیرد و به آنها اشکال کاربردی می‌دهد. از تابلوهای راهنمایی گرفته تا رنگ‌آمیزی دیوارها و حتی پوسترها و بیلبوردها و نقش لوگوی روزنامه‌ها ارتباط مستقیم شهروندان را با گرافیک واضح‌تر میسازد. یکی از مهمترین سرفصل‌ها در زمینه زیباسازی شهری توجه و اهتمام به گرافیک شهری است می‌توان گفت مهمترین نقش را در زیبایی بصری شهر ایفا می‌کند و می‌تواند الگو رفتار زندگی انسان شهرنشین باشد. گرافیک شهری به عنوان ابزاری اجتماعی و توانمند علاوه بر رسالت و وظایف پیام‌رسانی و انتقال مفاهیم چشم را به خود جلب می‌کند تا نظم لازم را برای درک چیزهای قابل رویت در ذهن مخاطب پدید آورد و در شناخت ارزشهای زندگی اجتماعی مطلوب به او یاری رساند.

نور یکی از مهمترین عوامل کیفیت پویایی و سرزندگی در گرافیک شهری است و از نظر مفاهیم کیفی و نمادین و نیز از نظر کارکرد عملی از جایگاه ویژه‌ای در زندگی امروزی برخوردار است. نور یکی از مصادیق بهداشت روانی است و در مدیریت شهری هم باید مورد توجه قرار گیرد و جزء اساسی و ضروری‌ترین موارد در شهر است که وظیفه‌اش روشن کردن فضا به منظور قابل رویت بودن المانهای شهری است. استفاده از جلوه‌های نور، نور طبیعی در فضای باز و نورهای محیطی دیگر برای فضاهای بسته یا نورپردازی شب از جمله وظایف دیگر طراح گرافیک است چشمان ما تربیت شده‌اند که فرم‌ها را زیر نور ببیند. سایه روشن است که این فرم را آشکار می‌سازد. نور چه طبیعی و مصنوعی علاوه بر کارکرد اصلی خودش می‌تواند نبوغ معمارانه را برجسته تر کرده اشتباهات را بپوشاند و پنهان کند و توجه بیننده را جلب کند یا اینکه باعث شود مکانی امن به نظربرسد. امروزه اغلب فضاها به دلیل نورپردازی نامناسب از کاهش عملکرد و کارایی رنج می‌برند. عدم کنترل محرک‌های محیطی مانند نور آزار‌دهنده و استرس‌آور است. نورپردازی نامناسب در زیر پل‌ها یا کنار بزرگراهها تنها بخشی از نورپردازی‌های تزئینی است که امروزه رشد قارچ گونه‌ای داشته است. عدم هماهنگی در آذین‌بندی مدولارهای شهر در اعیاد و مناسبت‌های ملی و مذهبی موجب ایجاد آلودگی‌های نوری و بصری و نورهای مزاحم می‌شود. مسئله از آنجا ناشی می‌شود که با وجود آنکه ضرورت این امر بر کسی پوشیده نیست به نظر می‌رسد امروزه فضاها از روشنایی و آذین‌بندی نامطلوب رنج می‌برند.

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

اهداف کتاب

آداب نورپردازی در ایامی خاص همچون موسم اعیاد، جشن‌ها و سوگواری‌ها مساله‌ای است که در صورت یافتن راهکارهای مفید می‌توان از نتایج آن در تمام ایام خاص آتی استفاده نمود. اگر چه خود جوش بودن بخش اعظم نورپردازی و اجرای آن توسط خود مردم در اعیاد و مناسبتهای مذهبی ویژگی مهمی برای آن تلقی می‌شود اما در هر صورت ساماندهی و ارائه الگوهایی برای نظم دادن به این رفتارها مانند هر رفتار عمومی در شهر می‌تواند مفید و لازم بوده و نهایتا به زیبایی بیشتر این جشن‌ها و یا جلوگیری از بروز بعضی بی‌نظمی‌ها و معضلات و یا خطرات برای شهروندان منجر گردد. با توجه به جدید بودن موضوع در جهان و زمزمه‌هایی مبنی بر تهیه یک طرح جامع آذین‌بندی مدولار شهری در ایران به ویژه تهران لزوم توجه ساختارهای اجتماعی و فرهنگی کشور پیش از آنکه یک امر تشریفاتی و غیر ضروری به حساب آید یک امر مسلم تاثیرگذار در این زمینه می‌باشد زیرا استفاده از یک دانش تزریقی بدون تعریف شدن نیازهای پیش زمینه آن چیزی جز هدر رفت منابع مالی و انسانی را در پی نخواهد داشت. لازم به ذکر است که درک نیازها و خواست‌های یک کشور استفاده از تکنولوژی متناسب با زمینه‌های فرهنگی اجتماعی ضرورتی است که نه تنها در جلب رضایت شهروندان در آن موثر است بلکه در کاهش هزینه‌های مالی و زمانی و از سوی دیگر کمک به جلوگیری از خود بیگانگی و بحران هویتی بسیار موثر است.

در مسیر طراحی آذین‌بندی مدولار شهری برای مناسبت‌های ملی و مذهبی اهداف بسیاری مدنظر است که از جمله مهمترین آنها عبارتند از:

  • ارائه الگوی یکپارچه آذین‌بندی در مناسبتهای ملی و مذهبی
  • کاهش هزینه‌های اجرایی در مناسبت‌های ملی و مذهبی
  • ارتقا کیفیت عمومی میادین و خیابان‌ها در تمام ساعات شبانه روز با استفاده از آذین‌بندی مناسب
  • جلوگیری از بحران هویتی و حفظ هویت ملی

این محیط است که آدمها را می‌سازد. طاقی را فرض کنید که در آن همه چیز آشفته است و چیدمان منظمی ندارد. برخورد اول فرد با این فضا اضافه کردن آشفتگی تازه‌ای بر بی‌نظمی موجود است. این اتفاقی است که ناخودآگاه می‌افتد. در برخورد با محیط‌های بزرگ‌تر هم اوضاع به همین ترتیب است. نظم محیطی باعث می‌شود رفتار افراد هم با آن مؤدبانه‌تر و محترمانه‌تر شود. از همین رو هنر و نظم محیطی چگونگی رفتار آدم‌ها با فضا را تعیین می‌کند؟ این سوال را که تاثیر محیط و آدم‌ها بر هم چگونه است باید از جنبه دیگری بررسی کرد. برای هر فرد پیاده یک فضای یک متری در اطرافش به عنوان محیط شخصی او تعریف می‌شود. از یک متر به آن طرف فضایی او را احاطه می‌کند. آیا ساختمان‌ها معماری و فضایی که ساخته شده برای احاطه کردن او مناسب است؟ یک بافت صحیح و سالم دارد؟

پاسخ من نه است. هر کسی با توجه به سلیقه خودش مغازه‌اش را طراحی کرده است. از این رو منظور از نظم ایده‌آل در عناصر بصری در یک فضای عمومی شامل ریزترین موارد می‌شود. به عنوان نمونه پیاده‌رو باید متناسب با دیگر عناصری باشد که با آن در ارتباط است. ساختمان‌ها باید آرامش خودشان را داشته باشند. حتی آلودگی صوتی هم بر روحیه مردم تاثیر می‌گذارد. فضاهای سبز که این روزها بر تعدادشان افزوده می‌شود و تبلیغاتی که روی در و دیوارهای شهر نصب می‌شوند همه عواملی هستند که محدوده شخصی آدم‌ها را در بر می‌گیرند. هنجارهای اجتماعی عبارتند از قواعد و رهنمودهای مشترکی که رفتار مناسب را در یک وضعیت معین برقرار می‌کند.

افرادی که مطابق این قواعد و الگوها رفتار کرده و در شرایط و موقعیت‌های مختلف خود را دارای تعهد به آنها می‌دانند دارای رفتار بهنجار و اشخاص و گروه‌هایی که بدون توجه به این قواعد و یا در تضاد با این الگوها رفتار می‌کنند افرادی داری رفتار نابهنجار قلمداد می‌شوند. اما بستر بروز رفتارهای بهنجار و نابهنجار، محیط‌های انسان ساخت مانند شهرها هستند. امروزه مدیران و برنامه‌ریزان شهری با مسائل و آلودگی‌های محیطی و اجتماعی بسیاری مواجه هستند.

بطور کلی آلودگی محیطی را می‌توان در شش عامل مورد بررسی قراداد این شش عامل عبارتند از :

-آلودگی فیزیکی (‌وجود مواد زاید در محیط)

-آلودگی دیداری (‌اغتشاش بصری‌)

-آلودگی نمادی (‌اطلاعات محیطی)

-آلودگی نور (تاریکی)

– آلودگی رنگ

-آلودگی صوتی( وجود اصوات مزاحم و گوشخراش)

 

آلودگی‌های شهری

در کلان‌شهرهای اقصی نقاط دنیا عوامل متعددی وجود دارد که سلامت شهروندان را به خطر می‌اندازد بخش عمده‌ای از این عوامل با رویکردها و تکنیکهای طراحی صنعتی قابل کنترل می‌باشد و دسته‌ای از این آلودگی‌ها به دلیل طراحی نامناسب المان‌های شهری و آذین‌بندی نامتعارف ایجاد می‌گردند که به شش مورد مهم آنها در زیر اشاره شده است:

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

آلودگی فیزیکی(وجود مواد زاید در محیط)

بی‌شک در جامعه‌ای که پاکیزگی محیط، هنجار محسوب می‌شود، عدم رعایت پاکیزگی و نظافت در فضای شهری اولین نماد هنجارشکن محسوب می‌شود که شرایط را برای پیدایش ناهنجاری‌ها تسهیل می‌کند.

به طور کلی پاکیزگی محیط و عدم انباشت زباله را می‌توان در هر محیطی به عنوان یک هنجار به شمار آورد. وجود زباله و مواد زاید در گوشه و کنار یک محیط شهری به طور ناخودآگاه القاء کننده این تفکر است که در این مکان میتوان هنجارهای رفتاری را نادیده گرفت.

رهاسازی و یا انباشت مواد زاید در محیط‌ها و فضاهای شهری باعث کاهش کیفیت محیط می‌شود و ریختن زباله در فضای شهری از سوی افراد در هر جامعه‌ای خود نوعی رفتار ضد اجتماعی و طبق مقررات اغلب جوامع مترقی جرم محسوب می‌شود(صالحی، 1386).

اگر فردی در محیط مجاور خود در معرض عوامل آلودگی قرار گیرد، بتدریج شرایط ذهنی و عینی لازم برای وقوع ناهنجاری رفتاری در او نیز افزایش می‌یابد. این موضوع به خوبی مورد توجه دانشمندان در نظریه‌های جرم شناسی واقع شده است. به عنوان نمونه در نظریه‌ی “پنجره‌های شکسته”  که از سوی ویلسون و کلینگ در سال 1982 ارائه شد، ارتباط محیط‌های شهری آلوده، خشن و به هم ریخته با افزایش جرم تبیین می‌شود Perkins,andothers, 1993)). و بر این نکته تاکید شده است که مراقبت‌های محیطی به میزان زیادی باعث کاهش جرم می‌شود.

طبق این دیدگاه پنجره‌های شکسته یک ساختمان نشانه نبود کنترل فردی و جمعی در آنجاست و نبود کنترل‌های اجتماعی به مثابه چراغ سبز برای مجرمانی است که منتظرند تا فرصت را غنیمت شمرده و در این مکان‌ها مرتکب جرم شوند . ساختمان‌های صنعتی و تجاری بدون سکنه، در و پنجره‌های شکسته، دیوارهای ترک‌دار و مخروبه، محوطه‌های عمومی و کثیف و پر از آشغال در برخی مناطق شهر احتمال وقوع جرم را در این مکان‌ها افزایش می‌دهد و مبین آن است که برخی محیط‌های خاص، جاذب مجرمان بالقوه برای ارتکاب جرم‌اند(کلانتری، 1380)

 

آلودگی دیداری(اغتشاش بصری)

سیما و شکل شهرها در معرض دید مستمر میلیون‌ها نفر از مردم قرار دارند و بیش از هر چیز دیگر از طریق دید بر روحیه‌ی مردم تأثیر می‌گذارد. این شکل می‌تواند همانند هنر موسیقی، ادبیات و نقاشی کاملا موزون، و یا با اغتشاش همراه، و بر رفتارها، فعالیت‌ها و ارتباطات شهری تأثیری نامطلوب بر جای گذارد. ساماندهی شکل شهر که رکن اساسی طراحی شهری به حساب می‌آید در حقیقت ظرفی است که امکان می‌دهد تا رفتارها، فعالیت‌ها و ارتباطات شهری در آن به وقوع بپیوندد. از نظر برخي از صاحب‌نظران، شكل شهر مرفولوژي شهر است. به اين معني كه شكل شهر دربرگيرنده بافت فيزيكي، عملكردهاي اداري و صنعتي و مجموع ساختمان‌هايي است كه معرف فضايي پديده‌هاي شهري هستند. در اين ارتباط لينچ از اصطلاح ”فضاي تطبيق داده شده” استفاده مي‌كند كه ازنظر كالبدي فعاليت‌ها را هم در خود جاي مي‌دهند(بحريني،.‌(1377  گوردن كالن، اين موضوع را با مطرح ساختن ”هنرتناسبات” درمحيط‌هاي انسان ساخت مورد توجه قرار می‌دهد. وی عنوان می‌کند که:«تفاوت در معني بين بزرگ بودن و افراشته بودن در اندازة تناسبات است. درحقيقت هنر تناسبات وجود دارد، همان طور كه هنر معماري وجود دارد. دليل وجود آن نيز به دليل ايجاد نظم معقول بين تمام عناصري است كه در تكوين محيط استفاده شده‌اند. ساختمان‌ها، درختان، طبيعت، آب، ترافيك، علايم تبليغاتي و مانند آنها را بايد به گونه‌اي به هم مرتبط كنيم تا اين كه نمايش هنري به حقيقت بپيوندد.زيرا شهر رويدادي هيجان‌انگيز در محیط است»(کالن، 1377).

مفهوم آلودگی دیداری اشاره به وجود هر نوع اغتشاش و کیفیت بصری نامطلوب در شکل شهر اعم از نماها، فرمها، احجام، تابلوها، عناصر و المان‌ها و… دارد عدم وجود طراحی منظر و نبود نظم و زیبایی در عناصر المانهای شهری و آرایش منطقی و غیر قابل فهم عناصر باعث بروز آلودگی دیداری در سطح شهر می‌شود. در واقع طراحی فضاهای شهری در گرو قرارگیری به جا و مناسب اجزای تشکیل دهند در یک ساختار فضایی بزرگتر است ساختاری که سبک و سیاق طراحی را معین میکند. پس به طورکلی می‌توان اینگونه نتیجه‌گیری کرد که آن بخش از فضای شهری که واجد تناسبات بصری مطلوبی‌اند و به عبارت دیگر در آن اغتشاش بصری کمتری وجود دارد، از نظر روانی نسبت به سایر فضاها با اغتشاش‌های رفتاری کمتری روبه رو هستند.

به طور کلی ابعاد آلودگی بصری شامل محورهای زیر است:

  • آلودگی نمادی
  • آلودگی نور
  • آلودگی رنگ

نمودار1. انواع آلودگی بصری(نادری گرزالدینی و اردیبهشتی، 1398).

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

آلودگی نمادی( اطلاعات و علائم محیطی)

به طور کلی کیفیت زندگی انسان به انواع پیام‌هایی که از محیط زندگی و اطراف خود دریافت می‌کند، بستگی دارد زیرا این طبیعت محیط است که طبیعت زیستی و ذهنی انسان را پی‌ریزی می‌کند.

Salingaros در مقالة”فضاهاي شهري و حوزة اطلاعاتي“  این سؤال را مطرح مي‌كند: چه چيزهايي ما را برآن مي‌دارد كه از فضاي شهري استفاده، يا از آن اجتناب كنيم؟ و در پاسخ به آن به زمينه‌هاي اطلاعاتي و نمادي اشاره مي‌كند كه باعث افزايش، و يا كاهش كيفيت فضاي شهري شده و از اين طريق آن را به منطقي اجتماعي كه دركنش با آن زمينه‌هاي اطلاعاتي است، مرتبط مي‌كند.

بدين ترتيب اين شرايط خود به موفقيت فضاي شهري معطوف می‌شود (Salingaros, 1999). به عنوان نمونه؛ نمادها، علایم و نشانه‌ها و … از دید صاحب نظران سیمای شهری در کنار کارکرد زیبایی شناسانه که خود در عدم بروز ناهنجاری رفتاری نقش مهمی را ایفا می‌کنند می‌توانند برای افراد به عنوان عاملی برای تشخیص قسمت‌های مختلف شهر( بخصوص برای افراد غریبه و تازه وارد از طریق برقراری ارتباط با آنها و ایجاد احساس امنیت) موثر باشد و به عنوان یک نشانه‌ی مسیریابی مورد استفاده قرار گیرد. المان‌ها و عناصر زیبایی شناسانه در محیط‌های انسانی می‌تواند نقش اجتماعی غیر مستقیم یا نمادین نیز داشته باشد و انسان را در تاریخ شهرش جاودان سازد. ایجاد عناصر و المان‌هایی که فرد را با تاریخ و گذشته‌ی خود پیوند دهد در ایجاد هویت جمعی نقش مهمی را بازی می‌کند و حس وابستگی به یکدیگر را در سطح جامعه ایجاد می‌کند. وجود آلودگی نمادی سبب شده است که امروز اغلب ما در شهرهای خود بیگانه شویم و ندانیم و نتوانیم ببینیم چگونه فعالیت انجام می‌گیرد. خیابان‌ها مملو از پیام‌های ضد و نقیض است استفاده از تابلو در سطح شهری از کنترل خارج شده و به جای انکه به روشن کردن معنی محیط کمک کنند آن را مخدوش کرده‌اند.

امروزه اين چنين اطلاعات مورد نياز، به زبان نمادها و علايم تبديل مي‌شوند. اينها نيز به دليل تعداد بيشمارشان، به سرعت از قلمرو رمز و نما خارج شده و به نوعي زبان تبديل شده و به صورت نوشته و حتي زبان انتزاعي براي افراد بي سواد در مي‌آيند. از همين روست كه گوردون كالن دركتاب منظر شهري به روشني اظهار مي‌دارد: «‌علايم و نمادهاي فضاهاي شهري مي‌‌بايد واضح بوده و با نظري اجمالي پيام خود را آشكار سازند» (کالن،1372). در چارچوب اين مفهوم، آلودگي نمادي عبارت است از هرگونه خللي كه در هريك از  دو عنصر مفهوم و درك آن مفهوم پيش آيد.

به عنوان مثال، وجود اطلاعات مبهم، غيرقابل درك، و يا نامربوط با مكان و …، نوعي آلودگي نمادي محسوب مي شوند. همچنين وجود شمار زيادي اطلاعات در يك جا ممكن است به معني از بين رفتن آن اطلاعات تفسير شود.

سازوكارهاي تشخيص اين نوع آلودگي به تعبير‌Gbson  James دركتاب “درك جهان بصري “به بافت عنصر، بعد، پرسپكتيو خطي، حركت، سرعت جا‌به‌جايي ناظر، سايه و روشني محيط و…بستگي دارد‌(صالحی، 1386).

به طوركلي، اگر بر علايم، نمادها و اطلاعات براي جهت‌يابي در فضايي كه به زندگي آدميان اختصاص يافته، ارزشي مرتبط باشند، بايد واجد چندين صفت باشند: بايد كافي باشند، در عمل وجود داشته باشند و دست افراد را تا درجه‌اي كه مايل‌اند، در عمل باز گذارند(لینچ، 1372).

 

آلودگی نور(تاریکی)

فراواني وقوع جرايم در روز و شب تفاوت معناداري دارد و اينجاست كه عامل زمان، شرايط جرم‌خيزي مكان را تشديد مي‌كند با افزايش پيچيدگي‌هاي حيات اجتماعي، احتمالاً فراواني وقوع جرايم شبانه نيز افزايش می‌یابد طبق تحقيقات انجام گرفته، …» ، توسعة سيستم روشنايي، ترس از جرايم را كاهش مي‌دهد .نتايج مطالعات حاكي از آن است كه با تقويت سيستم روشنايي در منطقه‌اي جرم‌خيز، 62 درصد از ساكنان احساس ايمني بيشتري كرده و تعداد وقايع و فجايع به طرز بي‌سابقه‌اي كاهش يافت…»( Weaker and Weitzman, 1995 ).

علاوه براين، اهميت نور در محيط‌هاي انسان ساخت حتي بركيفيت معماري نيز تأثير مي‌گذارد .به قول لكوربوزيه: معماري بازي استادانة صحيح و با شكوهي از احجام تركيب شده زير نور است.چشمان ما تربيت شده‌اند كه فرم‌ها را زير نور ببينند، سايه و روشن، اين فرم‌ها را آشكار مي‌سازد (صالحی، 1386).

بنابراین، نور به عنوان یک عامل در بروز ناهنجاری اجتماعی شناخته می‌شود. بطور کلی نور را می‌توان از دو جنبه مورد بررسی قرار داد:

  • وجود نور مناسب در فضای شهری: ایجاد و تنوع نورپردازی در ساعات شب خود به عنوان عاملی برای زیباسازی فضاها و ایجاد محیطی مطلوب از دیدگاه بصری نقش مهمی را ایفا می‌کند و به نقل از لوکوربوزیه، معماری بازی احجام در زیر نوراست.
  • مهمترین ویژگی آلودگی رفتاری و جرم خیزی در زمان شب، تاریکی، کم نوری و توزیع نامناسب سیستم روشنایی است که بر محیط حاکم می‌شود و فرصت مناسبی را برای افراد بزهکار فراهم می‌سازد.

بنابراین با عدم آشکار شدن فرم به علت تاریکی اولین گام به سوی به وجود آمدن فضاهای بدون دفاع و آسیب پذیر برداشته می‌شود.

بدون تردید، روشنايي عامل اساسي در تأمين رفاه و امنيت در محيط‌هاي انسان ساخت و زيبايي مناظر درشب و روز است. بنابراين ضوابط و معيارهاي

فوق بايد درطراحي صحيح تجهيزات روشنايي شهر درنظر گرفته شوند. متفاوت و متناسب بودن ميزان روشنايي برحسب مكان و زمان، درطراحي روشنايي شهر اهميت دارد. اساساً موضوع روشنايي شهر و فضاهاي شهري مي‌بايست به صورت جامع طراحي شده و همه مشخصه‌هاي مؤثر و كاركردي روشنايي شامل امنيت اجتماعي، ايمني عبور و مرور و نيز زيبايي و منظرسازي شبانه مورد نظر قرارگيرد (صالحی، 1386).

 

چاپ کتاب آذین‌بندی در مناسبت‌های ملی و مذهبی

 

 

 

 

 

 

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *