چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

سرشناسه : شیرمحمدی، سبا، 2731.
عنوان و نام پدید آور : خود مجازی در شبکه های اجتماعی/مولف سبا شیرمحمدی.
مشخصات نشر : تهران: گنجور ،2011.
مشخصات ظاهری : 281 ص. ؛ 5/20×5/12 سم.
138-211-3850-25-1 : ریال 131111 : شابک
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یاداشت : کتابنامه:ص.]232 – ]231
موضوع : هویت )روانشناسی( در جوانان – ایران – جنبه های اجتماعی – نمونه پژوهی
Identity (Psychology) in youth — Iran — Social aspects — : موضوع
Case studies
موضوع : شبکههای اجتماعی پیوسته — ایران — جنبههای اجتماعی — نمونهپژوهی
Online social networks — Iran — Social aspects — Case : موضوع
studies
موضوع : فضای مجازی — ایران — جنبههای اجتماعی — نمونهپژوهی
Cyberspace — Social aspects — Iran — Case studies : موضوع
موضوع : دانشجویان — ایران — روانشناسی — نمونهپژوهی
College students — Iran — Psychology — Case studies : موضوع
رده بندی کنگره : 7/310 BF
رده بندی دیویی : 5/255
شماره کتابشناسی ملی : 8025258
اطالعات رکورد کتابشناسی : فیپا

همه چیز درباره چاپ کتاب

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

فهرست

 

فهرست…………………………………………………………………………… 7

پیشگفتار………………………………………………………………………… 11

فصل 1………………………………………………………………………….. 19

مقدمه…………………………………………………………………………… 19

فصل 2………………………………………………………………………….. 29

فضای مجازی: مبانی مفاهیم…………………………………………………….. 29

خود ِمجازی(آنلاین)……………………………………………………………. 29

فضای مجازی…………………………………………………………………… 30

مفهوم بازنمایی………………………………………………………………….. 31

شبکه اجتماعی………………………………………………………………….. 32

شبکه اجتماعی تلگرام…………………………………………………………… 34

شبکه اجتماعی اینستاگرام……………………………………………………….. 35

فصل 3………………………………………………………………………….. 37

نظریات مرتبط با خود…………………………………………………………… 37

رویکرد جامعه شناسی…………………………………………………………… 38

نظریه  هویت شخصی :گیدنز……………………………………………………. 38

نظریه بازنمایی رسانه‌ای و مفهوم “خود” و دیگری : هال……………………….. 40

نظریه نمایشی” خود” : گافمن………………………………………………….. 43

مفهوم “خود ” و” برداشت از خود” : روزنبرگ………………………………… 46

رویکرد روان شناسی……………………………………………………………. 48

نظریه مفهوم خویشتن : راجرز…………………………………………………… 48

نظریه روان شناسی “خود” : کوهات……………………………………………. 50

رویکرد فلسفی………………………………………………………………….. 51

خود از منظر دیوید هیوم………………………………………………………… 52

خود از نظر هایدگر……………………………………………………………… 54

رویکرد اخلاقی…………………………………………………………………. 56

نظریات مرتبط با رسانه‌های جدید ( فضای مجازی)…………………………….. 57

رویکرد  علوم اجتماعی…………………………………………………………. 58

نظریه دوجهانی شدن: عاملی……………………………………………………. 58

نظریه رسانه : بودریار……………………………………………………………. 59

رویکرد  علوم ارتباطات…………………………………………………………. 61

نظریه رسانه‌های جدید: مک کوایل…………………………………………….. 61

نظریه یادگیری اجتماعی: باندورا………………………………………………… 65

رویکرد فلسفه رسانه(شبکه‌های اجتماعی)……………………………………….. 66

نظریه نقد بر فراواقعیت: بورگمان (فیلسوف مکتب پدیدارشناسی فناوری)………. 67

نظریه گمنامی در برابر تعهد؛ هیوبرت دریفوس………………………………….. 68

چارچوب مفهومی………………………………………………………………. 72

فصل 4………………………………………………………………………….. 81

مطالعه موردی…………………………………………………………………… 81

تحلیل پدیدارشناسانه اظهار/بازنمایی “خود “ در شبکه اجتماعی مجازی تلگرام و اینستاگرام از منظر دانشجویان دانشگاه  بوعلی سینا……………………………………………………………………… 81

پدیدار شناسی و تحقیق کیفی……………………………………………………. 84

پدیدارشناسی اجتماعی………………………………………………………….. 86

مبانی نظری و مطالعاتی این نوع مصاحبه…………………………………………. 90

اطمینان پذیری و هم سازی……………………………………………………… 96

سؤال اول : شیوه شکل یابی “خود” کاربران در شبکه‌های اجتماعی مجازی چگونه است؟     99

مقوله خود مجازی………………………………………………………………. 99

مضمون برداشت از خود مجازی  در نزد کاربران………………………………. 100

مقوله تباین ِخود……………………………………………………………….. 115

مضمون شرم از دید کاربران…………………………………………………… 115

مقوله خودیابی اجتماعی……………………………………………………….. 123

مضمون شیوه شکل یابی اجتماعی خود در شبکه‌های اجتماعی………………… 123

سؤال دوم: چگونه  فضای مجازی، ذهنیت‌های قومیتی،جنسیتی،طبقه ای،سبک زندگی و اوقات فراغت کاربران (جامعه مورد مطالعه)را در مورد ادراک “خود” تغییر می‌دهد ؟……………………………… 131

مقوله بازنمایی…………………………………………………………………. 131

مضمون اظهار شاخص‌های مرتبط با خود مجازی  و تغییر مفاهیم آن در نزد کاربران 132

مقوله تحقق نمایشی “خود”……………………………………………………. 136

مضمون زمینه‌های تغییر خود مجازی در کاربران………………………………. 136

سؤال سوم: چرا خودِ حقیقی(آفلاین) دانشجویان دانشگاه بوعلی با خودِ مجازی (آنلاین) ایشان متفاوت است؟     147

مقوله بازنمایی(2)……………………………………………………………… 147

مضمون قرابت دانشگاه در بازتاب خود مجازی کاربران……………………….. 148

راستی آزمایی و تدقیق در صحت صحبت‌های کابران/دانشجویان مورد مصاحبه:… 150

فصل 5………………………………………………………………………… 159

سخن پایانی……………………………………………………………………. 159

منابع و مآخذ………………………………………………………………….. 171

فهرست منابع فارسی……………………………………………………………. 171

فهرست منابع لاتین…………………………………………………………….. 178

پیوست ها……………………………………………………………………… 181

 

 

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

پیشگفتار

منظور از “خود”، برداشت و رویکرد فرد نسبت به شخصیت و ظاهر و توانایی هایش است که به گونه‌ای اجتماعی کسب می‌شود، به بیان دیگر خود به معنای درکی است که فرد ازهویتش دارد و پاسخی است که او به پرسش”من که هستم؟” می‌دهد.”خود”، مقوله‌ای است مرتبط با حوزه معنا و عوامل و منابع متعددی در طول جریان جامعه پذیری افراد در تکوین آن نقش دارند و با ریشه‌های زندگی،روش‌ها و منش‌هایی که با آن زندگی می‌کنیم،گره خورده است. در واقع حضور فرد در یک شبکه اجتماعی به واسطه حساب کاربری، زیست جهان خاصی را  برای کاربر فراهم می‌آورد. بنابراین مفهوم “خود” کاربران در این  شبکه‌ها متأثر از ویژگی‌هایی خاص می‌شود در حالی که شرایط و ویژگی‌های  دیگری  بر جهان حقیقی حاکم است . این امرموجب تفاوت و شکاف در بازنمایی خود ِموجود در اینترنت(خود آنلاین) و خود خارج از این فضا (آفلاین) می‌شود. در کشور ما، نحوه بروز و تبیین خود مجازی در شبکه‌های اجتماعی،حاکی از این است  که کاربران به دلایل مختلف در بستر گمنامی این فضا،یا کمرنگ تر کردن مفهوم “شرم” و هم چنین برقراری ارتباطات گسترده و خارج از محدودیت‌های جهان بیرونی ، به عضویت و استفاده از این شبکه‌ها روی می‌آوردند.پس مسئله “خود” در فضای مجازی این است که فرد را وارد فضاها و زیست جهان‌هایی می‌کند که در تجربه روزمره امکان تعامل و دسترسی به آنها وجود ندارد و موازی سازی، رقابت و قرابت این دو فضا تا جایی پیش می‌رود که موجب مجاز پنداشتن واقعیت و واقعی پنداشتن مجاز می‌شود. اهمیت بررسی موضوعاتی در باب رسانه‌های اجتماعی مجازی به دلیل نوع جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم و استفاده دائمی کاربران از آن، به گونه‌ای که دیگر برای آنها غیر ممکن است که به طور کامل استفاده ازاین شبکه‌های اجتماعی را کنار بگذارند؛بسیار مهم می‌نماید.

سپهر مجازی آمیخته از سه عنصر مادی،نمادین و تجربه‌های فردی متفاوت است و دنیای مجازی،تصویری نوین از جهان را عرضه می‌کند تا ارزش‌های دنیای اجتماعی را متحول سازد و امکاناتی را برای نمایش خویشتن در مقابل دیگری فراهم آورد.به هرحال ایجاد شبکه‌های اطلاعاتی،می تواند به نوبه خود دگرگونی گسترده و دامنه داری را در فرهنگ و شیوه‌های شکل گیری هویت افراد و گروه‌ها به وجود آورد که عمده ترین آنها افزایش نقش افراد در ساختن هویت خویش می‌باشد.

در فضای مجازی ما با هویتی الکترونیکی سر وکار داریم که توسط خود فرد ساخته شده است.درواقع دنیای واقعی وحدت را به فرد تحمیل می‌کند ولی در عالم مجاز،به سختی می‌توان چنین وحدتی را یافت(معینی،113:1384).

به عبارت دیگر، قدرت تأثیر و احاطه رسانه‌های دیجیتال بر تمام ابعاد زندگی کاربرانش پوشیده نیست  تا آنجا که یک زیست-جهان شبکه‌ای را تشکیل می‌دهد و تلفن‌های همراه هوشمند با قابلیت نصب و استفاده از شبکه‌های اجتماعی از شاخص ترین آن است. استفاده از فن آوری،ما را تغییر می‌دهد که به تعبیر مارشال مک لوهان ” ما ابزار و وسایل را می‌سازیم و سپس وسایل ما را می‌سازند.”(تاچفیلد،22:1394)

در واقع حضور ما در یک شبکه اجتماعی به واسطه حساب کاربری، امکانات خاصی را برای گفت و گو و واکنش به سخن دیگران و نظایر آن فراهم می‌آورد.پیچیدگی این ابزار بسیار بیشتر از ماشین مان است وبه این ترتیب شمایل ما پس از استفاده از این ابزار نیز تغییر زیادی پیدا می‌کند ؛ که ممکن است پروفایل مان بیانگر همان کسی باشد که درخانه و محل کار هستیم،ممکن است عکس پروفایل مان تصویر جایی باشد که دوست داریم شاید هم عکس و نام و توضیحات ما جعلی باشد؛این جا هیچ وقت مجبور نیستیم کسی باشیم که در پیاده رو هستیم!

پس دیگر کاربران، آزادی بنیادینی ندارندکه درگیر خلق یک خویشتن کاملا ساختگی شوند، بلکه باید فردی واقعی شوند! نه آن کسی که واقعا ،ابتدا به ساکن فرض می‌شود هستند، بلکه کسی که اجازه دارند باشند و هویتی که در چارچوب پویایی دقیق میان این دو می‌توانند بر سرش مذاکره کنند:

 

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

–      یکی آنکه می‌خواهم باشم.

–      دیگری آن که دوستان ادراک می‌کنند و تاب می‌آوردند و می‌خواهند که باشند.

بنابراین تجربیات فرد از حضور در اجتماع ملهم از تجربه وی در فضای مجازی و به عبارت دیگر، حاصل زیستن فرد در آن بافتار است. وقتی فرد مدت زمان طولانی را در شبکه اجتماعی سپری می‌کند، از برقراری روابط شخصی خود با دوستان و نزدیکان تا بارگذاری و بارگیری پست‌ها و متون ،خوانش و تحلیل آنها،هم چنین برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران کمتر آشنا،تجربیات فراوانی را کسب می‌کند که در ادراک فرد از خود و دیگران اثرگذار است و معناهای متفاوتی را در پی دارد.

مهمترین ویژگی فضای مجازی گم نامی و ناشناختگی است . به این معنا که ما در حضور دیگران حرف نمی‌زنیم و رفتار نمی‌کنیم ،بلکه در جایی جدای از دیگران نشسته ایم و اگر خیلی مؤدب باشیم باید دائماً خود را در میان دیگران تصور کنیم و ببینیم آیا اگر همانی باشیم که هستیم،باز هم این حرف را تکرار می‌کنیم یا نه ؟ دردنیای واقعی هرکس مسئول رفتار و گفتار خود است اما با وجود مجاز و شبکه‌هایی اجتماعی مربوط به آن،حوزه نفوذ آزادی بیان بیشتر شده  و احساس مسئولیت در برابر گفتار و اندیشه از بین می‌رود.به بیان «اسلاوی ژیژک» فضای مجازی با هویت ما بازی می‌کند، فضایی که به صورت تصویری هاله‌ای شکل است و نه می‌توان گفت واقعی است و نه می‌توان گفت واقعیت ندارد. نمی‌دانیم به واقع در فضای مجازی با چه کسی روبه رو هستیم و این امر درک خود را برای ما مشکل می‌سازد. فضای مجازی به ما حداقلی از واقعیت را می‌دهد و بقیه را باید با تخیل خود، همراه با عناصر فانتزی بسازیم.(ژیژک،144:1398)

اهمیت بررسی موضوعاتی در باب رسانه‌های اجتماعی مجازی  به دلیل نوع جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم و استفاده دائمی کاربران از آن ،به گونه‌ای که دیگر برای آنها غیر ممکن است که به طور کامل استفاده ازاین شبکه‌های اجتماعی را کنار بگذارند؛بسیار مهم می‌نماید. در واقع ما در این پژوهش به دنبال این نکته هستیم که بببینیم آیا این اَکانت خشمگین،متفکر،اندوهناک و یا کتاب مآب ،همان همکار میز بغلی،دوست صمیمی،همسایه وآشنای کناری است؟

چرا که این فضا  در زندگی طیف وسیعی از کاربران، مفهوم “خود” و فرآیند تکوین و تعریف آن مانند بسیاری از مفاهیم دیگر،هم چون مکان،زمان، دوست اجتماعی و … را دچار تغیراتی نموده که با مفاهیم مشابه در عالم واقع تفاوت‌های معنی دار و گاهاٌ متعارضی پیدا می‌کند.از جمله این تغیرات این است که خود مجازی،آگاه تر،جذاب تر،جسورترو نسبت به خود واقعی کاربر به نظر می‌رسد .از آنجا که این مسئله تلون خود در هر کشوری متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی و سیاسی و اقتصادی آن کشور بروز و ظهور می‌یابد. برای مثال در کشور ما، نحوه بروز و تبیین خود مجازی در شبکه‌های اجتماعی،حاکی از این است  که کاربران به دلیل انگیزه‌هایی مختلفی همچون رهایی از اخلاق محتاطانه و بیان نظریات خود به صورت آزاد در بستر گمنامی این فضا،یا کمرنگ تر کردن مفهوم “شرم” و برکنار بودن از فشارهای ساختاری و بیرونی اجتماع و عالم واقع به دلیل قابلیت فرامکانی و گمنامی و هم چنین برقراری ارتباطات گسترده و خارج از محدودیت‌های جهان بیرونی با توجه به ویژگی فرامکانی و فرا زمانی بودن عالم مجاز، به عضویت و استفاده از این شبکه‌ها روی می‌آوردند.پس فضای مجازی فرد را وارد فضاها و زیست جهان‌هایی می‌کند که در تجربه روزمره امکان تعامل و دسترسی به آنها وجود ندارد و موازی سازی، رقابت و قرابت این دو فضا تا جایی پیش می‌رود که موجب مجاز پنداشتن واقعیت و واقعی پنداشتن مجاز می‌شود.

از آنجا که تحقیقات صورت گرفته در حوزه شبکه‌های اجتماعی مجازی به ویژه شبکه پیام رسان تلگرام و اینستا گرام اندک و اغلب بر پایه روش کمی بوده و رابطه متقابل  عضویت در آن با بحث اظهار خود مورد بررسی قرار نگرفته است؛ کتاب حاضر با توجه به زمینه ‌ها و بطن‌ها و لایه‌های اجتماعی ،فرهنگی  چگونگی درک تجربه کاربران از یک امر خاص(تجربه زیسته ) ؛ را بررسی و با تمرکز بر نحوه ساخت مفاهیم از طریق روش پدیدارشناسی، به این مهم می‌پردازد.

این کتاب برگرفته از پایان نامه پژوهشی مؤلف با عنوان”   تحلیل پدیدارشناسانه اظهار/بازنمایی “خود “ در شبکه اجتماعی مجازی تلگرام و اینستاگرام از منظر دانشجویان دانشگاه  بوعلی سینا  ” تحت راهنمایی استاد گرانقدر،جناب آقای دکتر جواد افشارکهن،دانشیار دانشکده علوم اجتماعی بوعلی سینا همدان در سال تحصیلی 99-1398 می باشد و در پنج بخش مقدمه، مبانی و مفاهیم ، بررسی نظریات، مطالعه موردی و سخن پایانی تنظیم شده است.

امید است مفاهیم و مسائل مطرح شده افق های روشنی در حوزه پژوهش های علوم اجتماعی در اختیار دانشجویان،پژوهشگران،کارشناسان و تمامی صاحب نظران قرار دهد.

 

 

 

 

 

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

فصل 1

مقدمه

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

 

رفتار انسان پيچيده  است ؛اغلب علل گوناگون دارد و از فردي به فرد ديگر تغيير مي كند. حتي اگر رفتار مورد مشاهده يكي باشد. افراد از “خودهاي” متفاوت در يك موقعيت مي تواند درك متفاوتي داشته باشد. شايد رفتار يكساني كه از دوفرد در يك زمان بروز مي كند با رفتار مشابهي كه در زمان هاي مختلف از همان افراد سر مي زند ، دلايل مختلفي داشته باشد . این مطالب فوق اين نکته را نشان می دهد كه انسان داراي ابعاد و جنبه هاي متفاوتي از “خود“ است..

“خود” یا همان هویت افراد در اعصار پیشین جوهری ثابت،یکپارچه و وحدت بخش داشت؛ به عبارتی یک فرد در پاسخ به پرسش “من کیستم؟” خودش را  برحسب منابع هویت ساز ثابت و یگانه‌ای می‌شناخت و شناخته می‌شد، منابعی مانند  ملیت،نژاد، خانواده، قومیت،جنسیت،دین،شغل و… اما با رشد شتابان فناوری‌های نوین ، علاوه بر فراهم آوردن امکانات ارتباطی و دسترسی بشر به اطلاعات در حجمی که قابل مقایسه با هیچ عصری از زندگی بشر نیست، الگوهای ارتباطات فردی، گروهی و جوامع را نیز دچار دگرگونی، تحول و تکامل نموده اند.شکل گیری فضای مجازی در کنار جهان فیزیکی و حضور انبوهی از انسانها در هر دو فضا، انقلابی در فرآیند ارتباطات و فرهنگ بوجود آورده است .

با پیدایش شبکه داده‌های جهانی( اینترنت)، زمان و مکان و هویت، تعریفی تازه یافته‌اند. اینترنت در واقع، مکان بی مکان است؛ جایی که انسانها می‌توانند به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار نمایند، قرارداد ببندند، گروه‌های خود را بسازند، پیام بفرستند یا چیزی را معرفی کنند. در این مکان، مرزهای جغرافیایی هیچ معنا و مفهومی ندارد و به همین سبب، دشواری‌ها و مشکلات منطقی زمان و مکان از میان برداشته شده است. همه چیز در تحرک است و همواره این تحرک شتابی بیشتر می‌یابد.

در واقع شبکه‌های اجتماعی،صحنه‌های عظیم و درهم تنیده سناریوهای صمیمیت اند؛ به معنی جست و جوی میان تصاویر و پست‌هایی که با نسخه‌ها و ترکیب‌های مختلف از سرجمع میل‌های ابراز شده آدم‌های  دیگر که در مجموعه‌ای از پایگاه‌های داده حصر شده اند.شاید هم، حالا صمیمیت و ابراز “خود” نه بیشتر و نه کمتر از دوران آنالوگ است؛بلکه آن نوع صمیمیت و ابراز خود به فرمت و شکل متفاوتی تبدیل شده است. اما در حقیقت نوع بشر موجودی صمیمی است.انسان‌ها پس از ورود به دنیایی متشکل از اتصال‌های بی روح، چاره‌ای نمی‌یابند جز آنکه هر تعاملی را حتی الامکان روح دار کنند.در مواجهه با یک تمدن مبتنی یر نشانی وب[1]خودمان را با تصاویر و کلمات ابراز می‌کنیم و در مقابل بی شمار نمایشگری که هر یک می‌تواند جای دیگری بنشیند، هرکداممان احساس می‌کنیم باید خاص باشیم و برای آن هم هرچه از دستمان می‌آید، انجام می‌دهیم(ژیژک،143:1398).

در واقع در قدیم و در زمان آنالوگ ، زمانی که فضا حقیقی تر بود،”خودها” را همان جایی که بودند،می دیدیم و احساس می‌کردیم آنچه را که دیگران حس می‌کنند اما در عصر دیجیتال،همه ما تمام هستی خویش را بازنمایی می‌کنیم،حتی امید هایمان را.

اینترنت دارای قابلیتی است که به واسطه آن افراد می‌توانند “خود‌های جدیدی ” را در دنیاهای جدید بسازند.این امور ممکن است در دنیای مادی اصلاً وجود نداشته باشد یا فرد به زعم خودش قادر به دستیابی به آن نباشد.این‌ها استفاده از اینترنت را برای کاربران جذاب تر می‌کند.بدین ترتیب ، وب به مکانی برای معرفی و نمایش شخصیت فرد تبدیل می‌شود.البته امکان دارد که تصویر ارائه شده فرد بر روی وب و توسط دیگران به صورت‌هایی غیر از شکل مورد نظر وی تفسیر شود.(اسلوین، 156:1380)

درواقع فهم ما از شاکله انسان بودن همیشه در حال تکمیل و شدن است.این ماجرا نه وضعیت جدیدی است و نه منحصر به شرایط اتصال دیجیتال.خود ، همواره معما بوده است و در چنگ تبیین نمی‌آید و آن بخش مقدس درونمان و آنچه در ما انسانی است ،نادانستنی است و همیشه همان نام سری بوده است که برای ما اهمیت داشته است.

در واقع مسئله “بازنمایی خود” نوعی تصادف نیست و واقعه‌ای هم نیست که از قضا با اوج گیری گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی مصادف شده باشد و واقعا چه کسی می‌تواند اعوجاج خودش را روشن و شفاف ببیند ؟ در واقع ما معمولا درباره تأثیر فناوری ها، در کوتاه مدت اغراق می‌کنیم و در بلند مدت اثر آن را دست کم می‌گیریم.به نقل از مارش (فناوری نه خوب است و نه بد،خنثی هم نیست!)سخنی دارد که می‌گوید پیامدهای فناوری هرگز آنهایی نیستند که افراد(کاربران) گمان می‌کنند(مارش،85:1398)[2]

هویت سیال و متکثری که در چنین فضایی شکل می‌گیرد، فرد را از چارچوب معین و انعطاف ناپذیری که در جهان خارج دارد، جدا می‌کند و به او اجازه بروز بیشتر” خود” را می‌دهد. چنین فضایی که فرد را از قید و بندها رها می‌کند و به او در فضایی بسیار بی مرزتر از جهان واقعی مجال فعالیت می‌دهد، می‌تواند هویت دینی و ملی را تحت الشعاع خود قرار دهد. زمانی این تلقی وجود داشت که هویت افراد در فضای مجازی، هویتی ناشناخته و چندگانه است، اما اکنون کاربران ادامه هویت تعریف‌شده خود در فضای مجازی را به‌صورت آفلاین پی می‌گیرند و یا در فعالیت‌های آفلاین در بسیاری از مواقع برای خود نام و نشان تعریف می‌کنند و با آن همزادپنداری زیادی دارند. بنابراین، معادلات پیشین هویت دچار تحول شده است. بدین ترتیب، بازتعریف هویت فردی و اجتماعی در فضای مجازی در ابعاد گوناگون قابل بررسی است.

شناخت و توصیف این فرآیند و فرهنگ نوین ارتباطی و اثرات آن بر ساختارهای مختلف نیازمند مطالعات وسیع و گسترده می‌باشد. لزوم بررسی مطالعه اثرات شبکه‌های اجتماعی مجازی از جمله تلگرام و اینستاگرام ،به عنوان فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی جدید بر روابط انسانی برای درك شرایط کنونی برکسی پوشیده نیست.

 منظور از “خود”، برداشت و رویکرد فرد نسبت به شخصیت و ظاهر و توانایی هایش است که به گونه‌ای اجتماعی کسب می‌شود،به بیان دیگر خود به معنای درکی است که فرد ازهویتش دارد و پاسخی است که او به پرسش”من که هستم؟” می‌دهد.

مفهوم هویت یا خود به مثابه یک «محصول» است که هیچ گاه کامل نیست وهمیشه در جریان است و از زمان پیدایش تا کنون مراحل گوناگونی را طی کرده و دچار تحول مفهومی گشته است؛ به طور کلی می‌توان گفت هر چه از گذشته به سمت دوره کنونی نزدیکتر می‌شویم،من یا خود از جنبه وجود شناسی فاصله گرفته و با جنبه معرفت شناسی یا همان منِ خوداندیش/ خودِ تأمل گر مأنوس تر شده است.

در واقع هویت،امری است مرتبط با حوزه معنا و عوامل و منابع متعددی در طول جریان جامعه پذیری افراد در تکوین و تکمیل آن نقش دارند و با ریشه‌های زندگی،روش‌ها و منش‌هایی که با آن زندگی می‌کنیم،گره خورده است. اهمیت وجه اجتماعی “خود” به اندازه نقش و وجه روانی و فردی(شخصیتی)آن گسترده است و این فرآیند هویت سازی مانند دیگر پدیده‌های اجتماعی،از تغییرات سبک زندگی افراد در طول زمان برکنار نبوده است چراکه به تعبیر استوارت هال[3]،روشنفکران و فیلسوفان پیشین “خود” را امری از پیش تعیین شده می‌دانستند که توسط منابع هویت ساز ثابتی مانند مذهب،نژاد و…مشخص می‌شد اما به تدریج و با کمرنگ شدن فراروایت‌ها در نظریات صاحب نظران،معنا و مفهوم خود در عصر مدرن و پست مدرن دیگر نه به مثابه امری ثابت،بلکه به مثابه چیزی ساخته شده و همیشه در “حال شدن” تعبیر شد که در ذات این تیپ از خود،نوعی از تکاپو و سیالیت در جریان است که همواره ایده آل ترین نوع خود و محتوی آرزومندانه‌ای را جست و جو می‌کند.

زندگی در عصر جدید، با توجه به الزامات و شرایط خاص خود، درکمیت و کیفیت منابع  هویت ساز پیشین،تغییرات شگرفی را ایجاد کرده است؛از جمله پیشرفت‌های صنعت رسانه و دنیای دیجیتال به نقل از نیکول اشاف ” همچنان که خودرو در درک قرن گذشته نقش اساسی داشته است،امروزه نیز گوشی‌های هوشمند معرف عصر ماست” (منتظری مقدم،15:1397)

با نگاهی ساده به محیط و اطرافیان خود شاهد حقیقت هستیم که این مدل از تلفن‌های همراه به دلیل قابلیت‌های متعدد خود مانند نصب بسیاری از برنامه‌های کاربردی،شبکه‌های اجتماعی،آشکارا هدف سهولت بیشتر در ارتباطات را دنبال می‌کنند و چگونه ابعاد گوناگون روابط فردی و اجتماعی کاربران را دگرگون می‌کند؛ این روزها مردم در کنار گوشی‌ها می‌خوابند، آن را به حمام و سرویس‌های بهداشتی می‌برند و هنگام غذا خوردن ،مطالعه، کار و انتظارکشیدن و رانندگی و بسیاری از موقعیت‌های بسیار شخصی و حتی حساس،چشمان خود را به صفحه آن می‌دوزند.

با رونق شبکه‌های اجتماعی، تغییرات زیادی در زندگی ما بوجود آمد. افراد با دلایل و رویکردهایی متفاوت با این شبکه‌ها همراه شدند و به تولید محتوا پرداختند؛ برای عده‌ای تبدیل به رسانه‌ای شد برای ادامه فعالیت‌های اجتماعی خود، عده‌ای هنر خود ر در این شبکه‌ها عرضه کردند، عده‌ای از آن برای ثبت لحظات شخصی بهره بردند،عده‌ای برای کسب درآمد و…در این میان، عموم کاربران ،آگاهانه یا نا آگاهانه با استفاده از آن‌ها در جهت نمایش و اظهار”خود” گام برداشته اند.

درواقع امروزه یکی از جهان‌هایی که حضور و تعامل در آن گریز ناپذیر می‌نماید و به موازات جهان واقع در حال گستردگی است،فضای مجازی است،در واقع کاربر هر روزه با دوجهانی شدن به هم چسبیده ای مواجهه می‌شود که بیش از پیش برای وی انواع معرفت‌های نو در خصوص باز تعریف مفهوم”خود” را ارمغان می‌آورد.(عاملی،175:1396)

امروزه فرآیند شکل گیری هویت یا خود در پیوستاری از محدوده آفلاین تا آنلاین شکل گرفته است؛به این معنی که هویت آنلاین یا برخط ،هویتی است که تنها درهنگام حضورکاربر در فضای مجازی ایجاد شده و پس از ترک این فضا مبدل به هویت آفلاین یا هویت حقیقی می‌شود. پس چیزی به نام فضای مجازی،جنبه دیگری ازحقیقت است،که از قضا بهره بیشتری از حقیقت انسان‌ها را در خود دارد.

آدمی در فضای مجازی حقیقت پنهان خود را بیرون می‌ریزد؛ حقیقتی که در هزارتوی نقاب‌های فرهنگی و اجتماعی و خانوادگی و حکومتی گیر کرده است. حقیقتی که بخشی از آن و یا گاهی تمام آن از خود فرد پنهان است و اینک مجالی می یاید که دور از چشم هوشیاری او جلوه گری کند، مانند همان پروفایل‌هایی[4] که گاه و بیگاه می‌گذارند، همان کانتکت‌ها[5] و پروفایل‌هایی که چک می‌کنند.همان استوری‌ها[6] و عکس‌هایی که می‌گذارند،هم صفحاتی که عضوند و سر می‌زنند،همان میزان وقتی که برای گردش در دنیای مجازی می‌گذارند.همان چیزهایی که دوست دارند بخوانند و ببینند یا نخوانند و نبینند؛همان آدم‌ها و موضوعاتی که برایشان مهم است یا بیشتر برایشان جلب توجه می‌کند.همان سرعت سین[7] کردن و پاسخ‌های کوتاه و بلندی که می‌دهند.همان تنوع قلم و رفتارشان در گروه‌های مختلف و….درواقع دنیای مجازی،حقیقی ترین بخش آدمی را بیرون می‌ریزد.

نقش شبکه‌های اجتماعی در این میان تا اندازه‌ای در تغییر و تحول مفهوم “خود”  نزد کاربر مهم است به ویژه که این اهمیت دربستر شرایط اجتماعی،فرهنگی،سیاسی  و متغیرهای زمینه‌ای یا دیگر عوامل اجتماعی جهان واقع کاربر تعیین می‌شود چراکه به دلیل امکانات تعبیه شده در این سرویس ها، موجبات رهایی از قید و محدودیت‌های عالم واقع وساخت خویشتن‌های جدید ومهیج را برای کاربرانش فراهم می‌آورد؛بنابراین متقاضیان و کاربران این نوع شبکه‌ها همواره در حال افزایش است.

  آمار منتشر شده از نفوذ بی سایقه شبکه‌های اجتماعی مجازی در میان مردم خبر می‌دهد.برای مثال برا ساس نظر سنجی انجام شده توسط مرکز افکارسنجی ، از هر 100مرد ایرانی،55نفرو از هر 100زن ایرانی،51نفر عضو شبکه‌های اجتماعی هستند.هم چنین بر اساس طرح مطالعاتی مرکز آمار ایران از فرهنگ رفتاری خانوار ایرانی در سال 1396، سرانه حضور افراد ١٥ ساله و بیشتر در شبکه‌های اجتماعی، ١ ساعت و ٤ دقیقه در روز بوده است و 31978910 نفر(53 درصد)افراد 15 ساله و بیشتر عضو یکی از شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه هستند که برنامه تلگرام با 28میلیون کاربر ، محبوب ترین است.(مرکز آمار ایران، کد خبر: 6932).هم چنین بیشتر از ۷.۵ میلیون نفر از جمعیت ۱۶ تا ۳۵ ساله‌ی مردم کشور در شبکه اجتماعی اینستاگرام عضو هستندکه ۳۱ درصد از کاربران شبکه اجتماعی اینستاگرام را خانم و ۲۱ درصد از کاربران این شبکه اجتماعی را  مردان  تشکیل می‌دهند(خبرگزاری اقتصاد آنلاین ،کد خبر: 233120).

جوانان و دانشجویان بیشتر از نسل پیش خود به کسب اخبار از طریق شبکه‌های اجتماعی تمایل دارند. بر طبق نظر سنجی ملی (ایسپا) در سال گذشته،84درصد افراد با تحصیلات دانشگاهی و 44درصد افراد با تحصیلات دیپلم و پایین تر از آن عضو شبکه‌های اجتماعی هستند. هم چنین قشر جوان و دانشجو ساعات بیشتری از زمان خود را صرف استفاده از این سرویس‌ها می‌کنند.دانشجویان به عنوان بخشی از قشر جوان جامعه از طریق کنش متقابل نمادین در زندگی روزمره خود، به جرح و تعدیل نظام‌های معنایی و ذهنی و گفتمانی خود درباره اینترنت و فضای مجازی می‌پردازند.درواقع دانشجویان به دلیل  برخوردار بودن از سواد رسانه‌ای بیشتر و قرار گرفتن در شرایط سنی خاصی علاقه مند به فراتررفتن از زندگی روزمره خود هستند.

 کتاب  حاضر ،  در پی بررسی این مسئله است که نمایش هویت و خویشتنِ کاربر در این شبکه ها(هویت آنلاین) ، در چگونه وضعیتی نسبت به هویت آفلاین (حقیقی ) وی قرار دارد؛ این مسئله را با درنظر گرفتن بازنمایی خود مجازی کاربران در فضای مجازی (حساب کاربری برنامه تلگرام و اینستاگرام ایشان) و توجه به خود حقیقی ایشان در فضای واقعی و با استفاده از رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی مورد کنکاش قرار می‌دهد

 

چاپ کتاب خود مجازی در شبکه های اجتماعی

 

 

 

 

 

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *